لینوکس:Linux 

سیستم‌عاملیشبه یونیکسیاست که بخش عمدهٔ آن سازگار با استانداردپازیکس است. از دید فنی لینوکس تنها نامی است برای سیستم عامل هسته و نه کل آن. هسته‌ای که نخستین بار در سال ۱۹۹۱ میلادی توسطلینوس توروالدز منتشر شد. اما به طور معمول این نام اطلاق می‌شود به سیستم‌عامل‌هایی که از هم‌نهش  (composition)   لینوکس (به عنوان هسته سیستم‌عامل) بانرم‌افزارهای آزاد و متن‌ باز بدست آمده و  از سخت‌افزارهای مختلفی پشتیبانی می‌کند از جمله ساعت   (Linux Watch)،تلفن‌های همراه،تبلت‌ها،مسیریاب‌ها، وکنسول‌های بازیتارایانه‌های رومیزی،رایانه‌های بزرگابررایانه‌ها. به سیستم‌عامل بنا شده باهسته لینوکس، توزیع لینوکس ( linux distribution) می‌گویند که به طور معمول شامل ابزارهایگسترش نرم‌افزار،پایگاه‌های داده،سرویس دهنده‌های وبمثلآپاچی ،محیط‌های رومیزی مانند  گنوم وکی‌دی‌ئی واکس‌اف‌سی‌ای و مجموعه‌های اداری ماننداُپن آفیسهستند.

در ابتدا لینوکس برای استفادهٔریزپردازنده‌هابا معماری۸۰۳۸۶اینتلطراحی شده بود؛ اما امروزه انواع گوناگون معماری‌ها را پشتیبانی می‌کند و در انواع و اقسام وسایل ازکامپیوترهای شخصیگرفته تاابررایانه‌هاو تلفن‌های همراه به کار می‌رود. این سیستم‌عامل که در ابتدا بیشتر توسط افراد مشتاق گسترش پیدا می‌کرد و به کار گرفته می‌شد، توانسته است پشتیبانی شرکت‌های سرشناسی چونآی‌بی‌اموهیولت-پاکاردرا به دست آورد و با بسیاری از نسخه‌های خصوصییونیکسرقابت کند. طرفداران لینوکس و بسیاری از تحلیل‌گراناین موفقیت را ناشی از استقلال از فروشنده، کم‌هزینه بودن پیاده‌سازی، سرعت بالا، امنیت و قابلیت اطمینان آن می‌دانند

در سال۱۹۸۴میلادیریچارد استالمنکه رئیسبنیاد نرم‌افزارهای آزادبود پروژهگ گنو(GNU) را آغاز کرد. در این پروژه که یک جنبش نرم‌افزاریمحسوب می‌شد برنامه‌نویسان با یکدیگر همکاری می‌کردند که این همکاری تا به حال نیز ادامه دارد.

آن زمان بیشتر ابزارهای پروژه گنو که بازبان برنامه‌نویسی سیواسمبلینوشته شده بود آماده کار بود و تنها یکهستهٔمناسب وآزادکم بود. حتی سیستم‌عاملمینیکسنیز با وجود در دسترس بودنکد منبعآن، آزاد نبود و حق نشر مخصوص داشت. کار در پروژه گنو به سمتطراحی یک هسته مناسب متمرکز می‌شد اما به نظر می‌رسید که برای ایجاد این هسته حداقل چند سال دیگر زمان نیاز است.

این تأخیر برای لینوس توروالدز قابل تحمل نبود؛ بنابراین خودش دست به کار شد و با الهام از کد مینیکس کار را آغاز کرد. سرانجام در۲۵اوتسال۱۹۹۱در ساعت ۲۰:۵۷ (به وقتگرینویچ) پیامی تاریخی به گروه خبری comp.os.minix از طرفلینوس توروالدزارسال شد. او یک دانشجویفنلاندیبود که آن زمان دردانشگاه هلسینکیدرس می‌خواند.

متن پیام او چنین بود:

درود به هر کس که آن بیرون از مینیکس استفاده می‌کند -
من هم‌اکنون روی سیستم‌عاملی آزاد برای رایانه‌های AT ۳۸۶(۴۸۶) کار می‌کنم (فقط برای سرگرمی؛ مانند پروژهٔ گنو بزرگ و حرفه‌ای نیست). از ماه آوریل کار را آغاز کرده‌ام و هم‌اکنون این سیستم‌عامل آماده‌است و کار می‌کند. دوست دارم از دیدگاه دیگران در مورد سیستم‌عاملم با خبر شوم. چه آنان که مینیکس را دوست دارند و چه آنان که دوست ندارند. چرا که سیستم‌عامل من تا حدی شبیه به مینیکس است.

در حال حاضر۱٫۰۸bash و۱٫۴۰ gcc را بر روی آن دارم و چیزهای دیگری که به نظر می‌رسد همه درست کار می‌کنند. این بدان معناست که طی چند ماه آینده چیز به‌دردبخوری فراهم خواهم کرد و دوست دارم بدانم مردم بیشتر چه امکاناتی لازم دارند. به هر پیشنهاد و نظری خوش‌آمد می‌گویم اما قول نمی‌دهم که آن را انجام دهم!

پ. ن: بله این نرم‌افزار آزاد است. البته قابل انتقال بر روی انواع دیگر رایانه نیست (چرا که فرمان‌های AT۳۸۶را به کار می‌برد) و ممکن است غیر از هارد دیسک AT چیز دیگری را پشتیبانی نکند. این همه چیزی است که من دارم!

لینوکس برخلافمینیکس(یک سیستم‌عامل ساده نوشته شده توسط پروفسوراندرو تننبامکه برای آموزش طراحی سیستم‌عامل به کار می‌رفت) که ازمعماری ریزهستهاستفاده می‌کرد، با ایدههسته‌های یکپارچهطراحی شده بود. اولین نسخهٔ لینوکس در سپتامبر ۱۹۹۱ دراینترنتمنتشر شد. دومین نسخهٔ آن به فاصلهٔ کمی در اکتبر همان سال منتشر شداز آن پس هزارانبرنامه‌نویسوهکردر سراسر دنیا در این پروژه شرکت کردند.مقالهٔ «کلیسای جامع و بازار»اثراریک ریموندمدل گسترش هسته لینوکس و نرم‌افزارهای مشابه را تشریح می‌کند.

پنگوئنتاکسنشانهونماد شانسهستهٔ لینوکس است. لینوس توروالدز مالکعلامت تجاریلینوکس است که به عنوان «نرم‌افزار سیستم‌عامل رایانه برای تسهیل در استفاده و عملیات رایانه» به ثبترسیده‌است.

هسته لینوکس و بیشتر بخش‌های گنو تحتاجازه‌نامه عمومی همگانی گنو(جی‌پی‌اِل) منتشر می‌شوند. جی‌پی‌ال لازم می‌داند که تغییرات کد منبع و کارهای مشتق شده نیز تحت مجوز جی‌پی‌ال منتشر شوند.

از آن‌جا که سیستم‌عامل‌های مبتنی بر لینوکس عمدتاً از برنامه‌های پروژه گنو استفاده می‌کنند و خود لینوکس با همین برنامه‌ها به وجود آمد و با توجّه به سابقهٔ بیش‌تر پروژه گنو نسبت به لینوکس،ریچارد استالمنوبنیاد نرم‌افزار آزاداز کاربران و توسعه‌دهندگان این سیستم‌عامل درخواست کرده‌اند که سیستم‌عامل حاصل از لینوکس و برنامه‌های پروژه گنو را بدون توجه به نام توزیعش، «گنو//لینوکس» خوانده شود.

برخلاف این که بعضی از توزیع‌ها (مانند «گنو/لینوکسدبیان») از این نام استفاده می‌کنند، بسیاری تنها به گفتن «لینوکس» اکتفا می‌کنند.

لینوکس همیشه یکی از اجزاء یکتوزیع لینوکس(بهانگلیسی:Distro) است. توزیع‌های لینوکس توسط افراد، گروه‌های نه چندان متشکل و سازمان‌های حرفه‌ای گوناگون ایجاد می‌شوند. این توزیع‌ها شامل تعدادی نرم‌افزار سیستم و برنامه‌های کاربردی به همراه روالی مشخص برای نصب آن‌ها بر رایانه هستند. توزیع‌ها به طور معمول برای منظورهای مختلفی از جمله محلی‌سازی، پشتیبانی از یکمعماریخاص، کاربردهایبی‌درنگ(real-time applications) وسامانه‌های توکار(embedded systemss) به وجود می‌آیند و برخی از آن‌ها آگاهانه تنها از نرم‌افزارهای آزاد استفاده می‌کنند.

یک توزیع همه-منظورهٔ معمولی شامل هسته لینوکس،کتاب‌خانه‌هاو ابزارهای گنو،پوسته‌هایخط فرمان و انبوه بی‌شماری از نرم‌افزارهای کاربردی ازمجموعه‌های اداریوسیستم پنجره‌ای اِکسگرفته تامفسرها،ویرایشگرهای متنو ابزارهای علمی است.

دربیش از یک میلیارد دلار: برآورد اندازه گنو/لینوکسکه مقاله تحقیقی است بر روی توزیعرِدهت۷٫۱،تعداد خطوط کد منبع۳۰میلیون عنوان شده‌است. در این تحقیق با استفاده از روش (Constructive Cost Model – COCOMO) برآورد شده‌است که بر روی این توزیع نزدیک به ۸۸ هزار نفر-سال کار گسترش انجام گرفته‌است. چنان‌که این نرم‌افزار با روش‌های متعارف خصوصی گسترش می‌یافت، هزینه گسترش‌اش در ایالات متحده با روش‌های گسترش متعارف خصوصی بالغ بر ۱/۰۸ میلیارد دلار (با قیمت دلار سال ۲۰۰۰) می‌شد.

بخش بزرگی از کد (۷۱٪) بازبان برنامه‌نویسی Cنوشته شده‌است اما از بسیاری از زبان‌های دیگر همچون++C،لیسپ،اسمبلی،پرل،فرترن،پایتونو زبان‌هایاسکریپت‌نویسیگوناگون استفاده شده‌است. اندکی بیش از نیمی از خطوط کد، تحت مجوز عمومی گنو (جی‌پی‌اِل) هستند. هسته لینوکس ۲٫۴ میلیون خط کد است و ۸۸٪ کل کد را تشکیل می‌دهد.

در پژوهشی جدید که بر روی توزیع لینوکسدبیاننسخه ۴٫۰ که در سال ۲۰۰۷ عرضه شده صورت گرفت، مشخص شد این توزیع دارای نزدیک به ۲۸۳ میلیون خط کد بود که تخمین زده می‌شود هزینه گسترش‌اش با روش‌های گسترش متعارف خصوصی بالغ بر ۸٫۰۷ میلیارد دلار (با قیمت دلار سال ۲۰۱۳۳) و زمان مورد نیاز حدود هفتاد و سه هزار نفر-سال می‌شود.

در گذشته یک کاربر لینوکس برای پیکربندی و نصب سیستم خود، نیازمند دانش بالایی از رایانه بود. این دلیل به علاوه جذاب بودن دسترسی به درون سیستم، باعث شده بود که به طور سنتی کاربران لینوکس را (بر خلاف کاربرانویندوزیامَک‌اواِس) کسانی شکل بدهند که با رایانه بیشتر دمخور هستند. افرادی که معمولاً با القاب «هَکِر» و «گیک» شناخته می‌شوند. این نگرش در سال‌های اخیر با افزایش راحتی کار در لینوکس و گسترده شدن استفاده از بسیاری از توزیع‌ها، اعتبار خود را از دست داده‌است. لینوکس در بازار سرورها و کاربردهای ویژه (مانندپردازش تصویروسرویس‌های وِب) پیشرفت قابل ملاحظه‌ای کرده و در حال ورود به بازار بزرگ رایانه‌های رومیزی است.

به دلیل پایداری و انعطاف لینوکس، این سیستم‌عامل حضور پررنگی به عنوان سیستم‌عاملی برای کامپیوترهایکارسازدارد. بر اساس آمار در سال ۲۰۰۸، از میان ۱۰۰ تا از معتبرترین شرکت هاستینگ دنیا، ۵ شرکت سیستم‌عامل لینوکس را در کارسازهای وب خود بکار می‌گیرند.^[۵]توزیع‌های لینوکس به طور گسترده‌ای به عنوان سیستم عامل در ابر رایانه‌ها استفاده می‌شود: از نوامبر سال ۲۰۱۰، از ۵۰۰ سیستم برتر، ۴۵۹ مورد (۹۱٫۸۸٪)تحت اجرای توزیع‌های لینوکس هستند. لینوکس همچنین به عنوان سیستم عامل برای سکویا آی بی ام قوی‌ترین ابر رایانه جهان که در سال ۲۰۱۱ به بهره‌برداری می‌رسد، به کار خواهد رفت.

از لینوکس همچنین بیشتر در سیستم‌های کارگذاشته استفاده می‌شود. رایگان، متن باز و آزاد بودن آن باعث می‌شود انتخابی ایده‌آل برای ابزارهایی مانندسیمپیوتر(رایانه‌ای که برای جمعیت کم درآمدکشورهای در حال گسترش طراحی شده) باشد.

لینوکس با داشتن محیط‌های رومیزی مانند گنوم و کی‌دی‌ای، رابط کاربری همچوناپلمکینتاشومایکروسافتویندوز را در کنار دیگر محیط‌های گرافیکی ورابط خط فرمانیونیکس-مانند سنتی‌اش،عرضه می‌کند. هرچند نرم‌افزارهای گرافیکی لینوکس برای بسیاری از مصارف وجود دارند، در بسیاری زمینه‌ها نرم‌افزارهای خصوصی هنوز از گستره و میزان محبوبیت بیشتری برخوردارند.

نرم‌افزارهای سرور تحت لینوکس

سرورانگلیسی:Server به سیستم رایانه‌ای پرتوانی گفته می‌شود که در یک شبکه برای وظیفه‌ای خاص، نقشی را بر عهده می‌گیرد. سیستم‌های کامپیوتری سرور معمولاً از سخت‌افزاری پرقدرت و نرم‌افزاری منعطف و پایدار برای ارائهٔ خدمت مورد نظر به مشتریان زیاد استفاده می‌کنند. سیستم‌عامل‌های شکل گرفته بر پایه لینوکس، به دلیل پایداری و انعطاف، گزینه‌های خوبی برای نصب بر روی سیستم‌های سرور هستند.

نمونه نرم‌افزارهای مشهوری که معمولاً تحت لینوکس به عنوان نرم‌افزار سرور استفاده می‌شوند:

• اسکوئید
• سرور پروکسی-کش (Proxy-Cache)
• بایند
• سرورسامانه نام دامنه(DNS)
• آپاچی
• سرور وب(Web Server)
• پست‌فیکس
• سرورپست الکترونیکی(Mail Server)
• مای‌اس‌کیوال
• سرورپایگاه داده

در سال‌های آغازین، بودن دشواری در پروسهٔ نصب سیستم عامل‌های بر پایهٔ لینوکس مانعی برای پذیرش آن بود؛ اما در سال‌های اخیر نصب لینوکس بسیار آسان شده‌است. بسیاری از توزیع‌ها دارای نصبی آسان و قابل مقایسه با نسخه‌هایویندوزهستند؛ به‌گونه‌ای که توزیعاوبونتوبا چند کلیک نصب می‌شود. علاوه بر این،رایانه‌های شخصیکه باتوزیع‌های لینوکسوارد بازار شده‌اند و به آسانی از بسیاری از فروشنده‌های اصلی، همچوندل،هیولت-پاکاردووال-مارتقابل تهیه است.

بیشتر شیوه‌های عمومی نصب لینوکس، توسط همه توزیع‌های مهم پشتیبانی می‌شود که شامل اجرا از طریقلوح فشرده، حاوی برنامه‌های نصب و راه‌اندازی نرم‌افزارهاست. این لوح فشرده می‌تواند از طریقتصویر استاندارد(ISO imagee) بارگذاری شده باشد، به تنهایی و به قیمت بسیار پایین خریداری شود، یا می‌تواند در مجموعه نرم‌افزارهای تجاری اضافی ارائه شود.

برخی توزیع‌ها همچوندبیان(Debian) بافلاپی دیسکنیز قابل نصب هستند. پس از نصب ابتدایی، بیشتر نرم‌افزارها از طریقاینترنتو لوح فشرده قابل بارگذاری و نصب هستند.

بسیاری از توزیع‌ها می‌توانند بی‌درنگ از طریقدیسک‌های زندهبسیار سریع‌تر از نصب بر رویدیسک سختاجرا شوند. به این صورت که یکبار از لوح فشرده راه‌اندازی می‌شود و می‌توان از لینوکس بدون هیچگونه تغییری در محتویات دیسک سخت استفاده کرد. به همین نحو برخی توزیع‌های حداقل، همچونتامزروت‌بوت(Tomsrtbtt)، بدون نیاز به تغییر محتویات دیسک سخت از طریق فلاپی دیسکقابل اجرا هستند.

همچنین بسیاری توزیع‌ها از راه اندازی از طریق شبکه پشتیبانی می‌کنند، پس همه مراحل نصب وپیکربندیدستگاه می‌تواند از طریق شبکه انجام شود.

فروشندگان تجاری و دیگر کاربران گنو/لینوکس در اجتماعات آنلاین (کانال‌هایآی‌آرسی)، گروه‌های خبری، فهرست‌های پستی و انجمن‌های اینترنتی پشتیبانی فنی ارائه می‌کنند.گروه کاربران لینوکس(LUGss) در همه جهان به کاربران بسیاری به رایگان یاری می‌رساند.مدل کسب و کار بیشتر فروشندگان تجاری لینوکس (بمانندردهتونوول) بر پایه دریافت حق‌الزحمه جهت پشتیبانی است. این‌گونه دریافت پشتیبانی در برابر پرداخت پول برای کاربران تجاری لینوکس حایز اهمیت است. 

ویکی پدیا